Liderlik

I. Giriş

  20.yüzyılda liderliğin önemi daha da çok hissedilmiştir.Liderlik kavramı günümüz dünyasında giderek daha çok tartışılan ve ilgi gören kavramlardan birisi olmuştur. Bunun en önemli nedenlerinden biri kurumların başarısının, çevresel değişimlerin etkili yönetimi ile mümkün olduğunun düşünülmesidir. Bu bağlamda etkili yönetim işletmelerin mali ve fiziki kaynakları kadar insan kaynaklarının da etkili kullanılmasına bağlıdır. Kurumsal verimliliğin ve etkinliğin arttırılmasında, misyon ve vizyon kararlarının oluşturulmasında ve amaçların gerçekleştirilebilmesinde, kararlı, tatmin duygusuna sahip ve motive olmuş insan kaynağının varlığı bir zorunluluktur. Bu özelliklere sahip bir insan grubunun oluşturulmasında ise grubun başında bir liderin varlığı kritik bir öneme sahiptir (www.ziyanurkose.com/txts/liderlik.doc).

II. Liderlik Kavramı

Liderlik personelin ortaklaşa yaratılan vizyon çerçevesinde bir araya gelerek, istekli ve coşkulu bir şekilde ortak amaçları benimsemesini ve gerçekleştirilmesi sağlayan "enerjik bir süreç" olarak açıklanabilir (ÖZGEN, E. (2003). İletişim ve Liderlik. İletişim, 18, 99-119. ).

Lider değişimin kurumsallaşması noktasında kurumun tüm süreçlerinde yeni bir kurumsal kimliğin kazanılmasını sağlayacak yaklaşım, tutum, anlayış, değer ve davranışların yerleşmesini temin etmede önemli görevlere sahiptir. Bu manada bugünün dünyasını şekillendirmede yarının dünyasını düşleyebilme yeteneğine sahip liderlerin önemli bir yeri olacaktır. İyi liderler, güç ve katılım konusunda derin bir kavrayış gücüne sahiptirler. Liderler etkilerinin unvanlarından gelmediğinin, sıkı çalışmayla ve başkalarının saygısıyla hak edildiğinin farkındadırlar. Yetkinin paylaşıldıkça ve verildikçe arttığını ve her insanın gerçek bir fark yaratabileceğini bilirler. Liderler takım anlayışına dayalı ve katılımı esas alan bir kültür yaratmayı başardıklarında personel kurumun olgun birer üyesi haline gelirler. Sonuç kurumsal gurura sahip, sürekli gelişmeye adanmış bir kurum kültürünün yaratılmış olmasıdır (ÖZGEN, E. (2003). İletişim ve Liderlik. İletişim, 18, 99-119. ).

III. Liderlerin Genel Özellikleri

Lider ekip üyelerince, kesin kararlar alabilen, üst yönetimle çalışabilen ve ihtiyaç duyulduğunda takıma yön verebilen biri olarak algılanmalıdır. Ekip lideri, ekip başarılarına katkıda bulunacak bir anlayış ve kabul edilmiş prensipler geliştirilmesine yardımcı olarak liderlik sağlayabilmelidir. Bu prensiplerin içerisinde, ekip içerisinde uygulanması için örneklere, başarıyı değerlendirmek için kriterlere, performansın kalitesine karar vermek için standartlara ve takımın başarısını takdir etmek için tanımlanmış ödüllendirme sistemlerine yer verilmelidir.

  

“Müthiş bir adanmışlık yoksa, muhteşem bir başarıda yoktur.” Antony Robbins

 

 Bu kapsamda, liderlerin genel özelliklerine bakıldığında şunları görmek mümkündür:

· Lider insan sevgisine sahip olan kimsedir.

· Lider insanlar arasındaki ilişkileri yönetebilme becerisine sahiptir.

· Lider kendine olan inancı ve güvenini kaybetmeyen kimsedir.

· Lider iş tutkunudur.

· Lider bir vizyoner olarak yön tayin eder.

· Lider demokratik kültürün ve katılımcı yönetimin geliştirilmesine önem verir.

· Lider bir değişimin aktörüdür.

· Lider çalışanlarının başarılarından mutluluk duyar.

· Lider ekipte heyecan ve adanmışlık duygusunu yaratan kimsedir.

· Lider yalnızca insanları değil, aynı zamanda bilgiyi yönetmeyi bilen kimselerdir (ÖZGEN, E. (2003). İletişim ve Liderlik. İletişim, 18, 99-119. ).

  Günümüzde liderler ve lider yöneticiler, klasik yöneticilere göre farklı nitelik ve özelliklere sahiptir. Çünkü çağımız, örgütsel ve yönetsel bakımdan karmaşık ve bütünleşik bir yapı arz etmektedir. Lider yöneticilikte, bireysel akıl yerine ortak akıl; birey yerine ekip; emir yerine koç’luk; yöneticilik yerine liderlik; sonuç odaklılık yerine süreç odaklılık; çok çalışmak yerine akıllı çalışmak esastır. Lider yöneticilik, vizyon yaratabilen ve yaşatabilen; arzulanan gerçeğin ve hedefin fotoğrafını çekebilen; bu hedef ve amaç tablosunun görünürlüğünü sağlayabilen; söz konusu görüntüyü erişilir ve uygulanabilir kılan kişidir. Nitekim Leroy Eims’in de ifade ettiği gibi “Lider, başkalarından daha çok şey gören, başkalarından daha uzağı gören ve başkalarından önce gören kişidir.” Diğer yandan lider; eğilip birine yardım edemeyecek kadar büyük değildir, becerilerini başkalarıyla paylaşamayacak kadar bilmiş değildir. Lider; “Birlikte olağanüstü işler başarabiliriz.”diyen kişidir (www.yordam.manas.kg/ekitap/pdf/Manasdergi/sbd/sbd13/sbd-13-13.pdf).

IV. Lider Yöneticilerin Yönetim Biçimleri ve Yönetsel Özellikleri

Liderin yönetsel özelliklerine bakıldığında temel olarak iki özellik ön plana çıkmaktadır. İlk olarak, kendinden emin olan bir lider, astlarına yetki ve sorumluluk vermekten çekinmez. Astın eğitimi yeterli değil ise o zaman astını eğitimle yetiştirir. Sonra yönlendirir, destekler, verdiği görevin yapılmasında kaliteyi ve zamanlamayı izler. Başarılı bir lider, astlarının yapabileceği hiçbir işle uğraşmaz; kendi işlerine daha fazla zaman ayırır. Ancak astları sıkıştığında yardımcı olmaktan da rahatsızlık duymaz (www.ziyanurkose.com/txts/liderlik.doc).

Diğeri çalışanda güçlü bir motivasyon oluşturabilmektir. Bir işin emir gereği yapılması manipülasyon, içten gelen bir arzu ile yapılması için arzunun oluşturulması ise motivasyon şeklinde tanımlanmaktadır.

 

“Başarılı liderlerin ilk işi insanların benimseyecekleri bir vizyon oluşturmaktır.” John P. Kotter

 

Korku, atalet, alışkanlık ve önyargılar ise liderin önündeki engellerdir ve lider bunları aşabildiği ölçüde başarılı olacaktır (www.ziyanurkose.com/txts/liderlik.doc). Liderin yönetsel ve çalışma özelliklerine daha detaylı olarak bakıldığında ise insan ilişkilerine ve kaliteye önem verme gibi özelliklerin ortaya çıktığı görülmektedir. Lider yönetici, kurumda insana, insan kalitesine, insanın eğitimine ve gelişimine önem verir. Lider yönetici için;

· Örgütte insanın mevkii, statüsü, rütbesi, kadrosu, unvanı, görevi, yetkisi ne olursa olsun, önce onun “İnsan” olduğu önemlidir.

· Kurumda çalışanların sağlığı, huzuru, mutluluğu ve yaşamlarının anlamı önemlidir.

· Çalışanların hataları üzerine değil, iyi davranışları ve başarıları üzerine yönelir.

· Hataları cezalandırmaya değil, düzeltmeye çalışır; iyi davranışları ödüllendirir.

· Kapısı herkese açıktır. Personelinin odasına, bürosuna gider, personeliyle işyerinde görüşür ve toplantı yapar.

· Astlarını adları ve unvanlarıyla tanır, onlara daima adlarıyla hitap eder.

· Personelinin özel, ailesel ve sosyal yaşamıyla ilgilenir.

· Merkezde/taşra örgütünde bulunan en uç personelle bile doğrudan temas kurar, görüşür ve kendisine önem verdiğini gösterir.

· Kendi söz ve hareketleriyle çalışanlara örnek ve rehber olur. Sözünü davranışına yansıtmaya ve tutarlı olmaya önem verir.

· Herkese karşı adil olmaya özen gösterir. Herkesi tarafsız olarak değerlendirir.

· Çalışanların daha iyi yetişmesini ve gelişmesini sağlamak için eğitim programları, kurslar, konferanslar, paneller ve seminerler düzenler. Çalışanların gelişmesini ve yükselmesini temin eder.

· Sosyal yönlüdür, dışa dönüktür. Örgüt içinde sosyal etkinlikler düzenler ve düzenlenenlere katılır.

· Örgütsel ve kişisel sorunların çözümüne yardımcı olur.

· Çalışanlara yol göstermeye, rehberlik etmeye ve yöneltmeye çalışır. Astlarına inisiyatif tanır, sorumluluk almalarını sağlar.

O, tek adam değildir, ekip oluşturur, ekibiyle çalışır, bir koordinatördür (ÖZSALMANLI, A.Y. (2005). Türkiye’de Kamu Yönetiminde Liderlik ve Lider Yöneticilik. Manas Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi,13, 137-146.)

 

“Eğer yürüdüğüz yolda hiç engel yoksa o yol sizi hiçbir yere götürmez.” George Bernard Show

Vehbi Kadri KAMER
Denetimli Serbestlik ve Yardım Hizmetlerinden Sorumlu Daire Başkanı